Zwiedzając ruiny najważniejszej ze świątyń Ajutthaja, podziwiać możemy zaklętą w potężnych murach, dawną świetność królestwa. Tu właśnie znajduje się najsłynniejsze wyobrażenie Buddy – kamienna głowa Oświeconego wyłaniająca się spośród korzeni drzewa.
Tajlandia | Słynny Budda z Ajutthaja zaklęty w pniu drzewa (by beggs )
Historia świątyni
Ruiny XIV-wiecznej świątyni Wat Phra Mahathat, znajdują się w samym sercu miasta, na północno-wschodnim krańcu jeziora Phra Ram. Ów kompleks sakralny wzniesiony został za panowania władców Borommaraha I (1370-1388) i Ramesuana (1388-1396).
Wat Phra Mahathat pełnił w Ajutthaja rolę wyjątkową — był królewskim klasztorem i siedzibą najwyższego patriarchy buddyjskiego sekty Khana Nai, sprawującego duchową władzę nad wszystkimi klasztorami w państwie. To właśnie tu monarcha celebrował najważniejsze ceremonie religijne, w tym coroczny Kathin — uroczyste ofiarowanie szat mnichom po zakończeniu pory deszczowej.
W wyniku najazdu Birmańczyków w 1767 r. świątynia została doszczętnie spalona i już nigdy nie odzyskała swej dawnej świetności. Wat Phra Mahathat do dziś stoi w ruinach, spośród których nieśmiało wyłaniają się szczątki murów i częściowo odrestaurowane wieże, a także niekompletne posągi Buddy. Szczególne wrażenie wywierają właśnie szeregi zniszczonych przedstawień Oświeconego, które mimo utraconych głów czy kończyn, nadal dumnie strzegą murów świątyni. Trudno wyobrazić sobie bardziej wyrazisty symbol upływu czasu, zmieniających się epok i utraty potęgi dawnego królestwa.
Inwazja birmańska nie była zwykłym najazdem — czternastomiesięczne oblężenie zakończyło się 7 kwietnia 1767 r. upadkiem miasta. Najeźdźcy systematycznie niszczyli buddyjskie posągi, ścinając im głowy i zdzierając złoto z figur. Wat Phra Mahathat ucierpiał szczególnie dotkliwie jako najważniejsza świątynia stolicy. Odbudowy doczekał się dopiero pod koniec lat 60. XX w., gdy Departament Sztuk Pięknych rozpoczął prace restauracyjne. W 1976 r. teren włączono do Parku Historycznego, a w 1991 r. cały zespół zabytkowy Ajutthaja wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Architektura kompleksu
Centralnym elementem Wat Phra Mahathat był potężny prang w stylu khmerskim, wznoszący się niegdyś na wysokość ok. 44 metrów — symbolizował górę Meru, centrum wszechświata w kosmologii buddyjskiej. Wieżę wzniesiono na laterytowym fundamencie i pokryto sztukateriami przedstawiającymi garudy, nagi i stylizowane kwiaty lotosu. Prang otaczały cztery mniejsze wieże na narożnikach podwyższonej platformy, zamkniętej galeriami obiegającymi dziedziniec.
Na terenie kompleksu znajdował się też Viharn Luang — główna sala modlitewna o długości 40 metrów, z dwoma rzędami filarów, oraz ubosot (sala święceń) otoczony ośmioma kamieniami sema wyznaczającymi świętą granicę ordynacji. Los centralnego prangu okazał się burzliwy: zawalił się na początku XVII w., odbudowano go i powiększono, lecz na początku XX w. runął ponownie i od tamtej pory stoi w ruinie.
Tajlandia | Zniszczone posągi Buddy są symbolem barbarzyństwa najeźdźców i nieubłagalnego upływu czasu (by quirky )
Otulony Budda
Zwiedzając ruiny z pewnością natkniemy się na potężny figowiec, spośród korzeni którego spojrzy na nas łagodne oblicze Buddy. Wrażenie jest niesamowite, a potęga natury zmagająca się z monumentalizmem dzieł stworzonych przez człowieka, nie pozwala przejść obojętnie. Ów „otulony” korzeniami (a może „uwięziony” pośród nich?) Budda jest najbardziej znanym i niezwykle tajemniczym posągiem Ajutthaja, będącym jednocześnie symbolem regionu.
Drzewo oplatające głowę to Ficus religiosa — ten sam gatunek, pod którym według tradycji buddyjskiej Siddhartha Gautama osiągnął oświecenie. Jak kamienna głowa znalazła się wśród korzeni? Nikt nie wie na pewno. Być może drzewo po prostu oplotło porzuconą po najeździe głowę w ciągu dziesięcioleci zaniedbania. Inna hipoteza mówi o złodzieju, który ukrył ją w tym miejscu. Jest też wersja, według której głowę przy drzewie umieścił robotnik w trakcie prac restauracyjnych ok. 1968–1970 r., a korzenie z wolna ją pochłonęły.
Przy posągu obowiązuje ważna zasada — fotografując się, trzeba przykucnąć tak, by twarz znajdowała się poniżej oblicza Buddy. W tajskiej kulturze głowa jest najświętszą częścią ciała, zarówno u człowieka, jak i u posągu.
Relikwie Oświeconego
O świątyni krążą przeróżne legendy związane przede wszystkim ze szczątkami Buddy. Jedna z nich głosi, że król Ramesuan ujrzał z okien swojego pałacu, jak na terenie Wat Phra Mahathat zmaterializowały się prochy Oświeconego. Ponieważ legend nie należy lekceważyć, w 1956 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki podjęło się poszukiwań relikwii Buddy na terenie tejże świątyni. Udało się je odnaleźć w siedmiopoziomowym relikwiarzu wraz ze wspaniałym skarbem, zawierającym m.in.: liczne figurki Buddy, tabliczki wotywne, skrzynki w kształcie ryb i złote płytki przedstawiające zwierzęta. Wszystkie odnalezione przedmioty znajdują się obecnie w Muzeum Narodowym Ajutthaja (Chao Sam Phraya National Museum).
Wat Phra Mahathat jest otwarty codziennie od 8:00 do 17:00, wstęp kosztuje 50 bahtów.